Toplum İçin Ekonomide Bugün: Enflasyon

Her telden içeriğin yer aldığı site...

Toplum İçin Ekonomide Bugün: Enflasyon

Enflasyon genel olarak fiyatların görünür şekilde artışını ifade eden bir kavramdır. Bu tanım resmi bir tanım değil ama genel olarak enflasyonun ne olduğunu anlatmak için kısa vadede yeterli olacaktır. Yazıda bilimsel bir amaç gütmediğim, şahsi bilgilerimi ve düşüncelerimi paylaştığım için bazı yanlışlıklar vs olabilir, uyarırsanız düzeltirim. Toplum İçin Ekonomi kapsamında “Enflasyon” denilince aklımıza “canavar” ve iki diğer kavram gelmektedir: TÜFE ve ÜFE.

Enflasyon Canavarı Pazarda

TÜFE ve ÜFE Nedir?

Tüfe Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Tüfe ile başlayalım enflasyon konumuza. TÜFE = Tüketici Fiyatları Endeksi. Yani aldığım ürünlerdeki fiyatların herhangi bir zamana göre kıyaslanarak fiyat değişimini anlamak. Yani geçen sene 1 liraya aldığımız peçete bu sene 1.5 lira olduysa, peçetenin yıllık enflasyonu %50 olur. Yani 2018 yılında peçete almak 100 lira harcıyorsanız bu sene 150 lira harcayacaksınız. 2018 yılında 1600 lira maaş alan birisi 1600 tane peçete alabilirken bu sene peçete fiyatının 1.5 lira olduğunu varsayalım.

Bu sene maaşımıza zam gelmezse 1600 liraya 1066 tane peçete alabiliyoruz. Bu demektir ki alım gücümüz düştü. Maaşımıza %25 zam geldi ve maaşımız 2000 lira oldu diyelim. Bu parayla 1333 tane alabiliyoruz. Alım gücümüz hala düşük. Peki alım gücümüz neden düşük? Çünkü peçete enflasyonundan daha düşük bir zam aldık.

Şimdi biraz daha gerçek hayata dönelim. TÜFE nasıl hesaplanır ona bakalım.TÜFE kapsamında taze sebze ve meyveler, futbol maçına giriş ücreti, LPG, tüp gaz, altın ve seçilmiş 16 gıda ürünü haftada bir kez ve diğer ürünler ayda iki kez; kiralar ve seçilmiş 66 madde çeşidi ayda bir kez derlenmektedir. Benzin ve mazot fiyatları ise günlük olarak takip edilmektedir. Sepetteki bütün ürünlere linkten ulaşabilirsiniz.

Bütün bu ürünlerin hepsini (toplam 416 ürün ve/veya hizmet olması lazım)bir sepete koyduğunuzu (buna enflasyon sepeti diyoruz) düşünün ve sepetin toplam fiyatının geçen ay 2000 lira olduğunu düşünelim. Bu ay ise 2200 lira ediyorsa aynı sepet aylık enflasyon veya TÜFE %10 diyebiliriz. Maaşımıza aylık zam gelmeyeceği için aylık alım gücümüz yüzde 10 oranında düşmüştür.

Toplum İçin Ekonomi Enflasyon TÜFE
TÜFE’nin Yıllık Değişimin Aylar Bazında Gösterimi

Gerçek verilere bakacak olursak Ocak ayı enflasyonu geçen aya göre %1,06 çıkmış. 2018 yılının Ocak ayına göre enflasyon oranı ise %20,35 olmuş. Bu veriler her ayın 3’ünde (hafta sonuna gelirse takip eden ilk iş gününde) TÜİK tarafından resmi olarak açıklanan veriler.

Üfe Nedir? Nasıl Hesaplanır?

İkinci konu olan ÜFE’ye bakalım. Üretici Fiyatları Endeksi’nin kısaltılmış hali olan ÜFE, üretilen malların veya hizmetlerin fiyatlarının artış oranını ifade eder. Yani pamuktan dikiş ipliklerinden, pantolon çıtçıtlarına kadar olan bütün ürün ve hizmetlerin fiyatlarındaki artış ÜFE artış oranını oluşturur.

ÜFE de TÜFE gibi çok önemli bir enflasyon göstergesidir. Üreticiler ürünlerinin ve hizmetlerinin fiyatlarını artırırsa dolayısıyla bizim de aldığımız ürün ve hizmetlerin fiyatları artacaktır. Dolayısıyla TÜFE artacak ve alım gücümüz azalacaktır.

Toplum İçin Ekonomi Enflasyon ÜFE

ÜFE’nin Yıllık Değişimin Aylar Bazında Gösterimi

Şimdi yine gerçek verilere gelelim. Ocak ayı ÜFE verisi %0,45 arttı. Yani geçen ay 1000 liraya üretilen bir ürün bu ay 1004,45 liraya üretiliyor. 2018 yılının Ocak ayına göre ÜFE oranı ise %32,93 olmuş. Yani geçen yıl Ocak ayında 1000 liraya üretilen bir ürün bu sene Ocak ayında 1329,3 liraya üretiliyor.

Şimdi gelin bir karşılaştırma yapalım. Geçen yıl 1000 liraya üretilen bir televizyon %18 kar payı katılarak 1180 liraya satıldığını kabul edelim. Bu sene ürünün üretim fiyatı 1329 lira olacak. Yine %18 kar koyarak satmak isterse bu ürünü 1568 lira olacak. TÜFE oranına bakalım şimdi.

Bu rakamların günlük hayatta herkesin kullandığı veya kullanması gereken bir yanı da var. Oturduğunuz ev kira ise veya eviniz kirada ise yapılacak kira artış oranı 1 Ocak 2019’dan itibaren yasal olarak en fazla TÜFE oranı (işyerleri için durum farklı sadece konut için geçerli) kadar olabilecek. Kira artış oranını hesaplamak için linke tıklayabilirsiniz.

Peki aylık rakamları bulduk yıllık rakamları veya belirli tarihler arasındaki enflasyon farkını bulmak için ne yapmalıyız diye sorarsanız, burada da merkez bankasının enflasyon hesaplama aracı devreye giriyor. Resmi olarak kullanılmaması tavsiye etsem de fikir vermesi açısından önemli olduğunu düşünüyorum. Örnek olarak 2010 yılının Ocak ayında 2000 lira maaş alan birisinin alım gücünün düşmemesi için 2019 yılı Ocak ayında 4574 lira maaş alması gerekir. Linkten o hesaplama aracına da ulaşabilirsiniz.

Toplum İçin Ekonomide Bugün: Enflasyon isimli yazımızın sonuna geldik. Kısaca enflasyon nedir, tüfe ve üfe nedirin üzerinde durduk. Ekonomist değilim veya ekonomi eğitimi almadım merak edip araştırıp öğrendiğim şeyleri paylaşmaya çalıştım. Hatalarım veya yanlış çıkarımlarım varsa düzeltirseniz sevinirim. Eğitim yazılarımızın devamı için linke tıklayabilirsiniz.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir